Op Reis

Vervoer over water langs het stoomgemaal

Omdat het gemaal op dit moment wordt gerestaureerd en niet toegankelijk is, kunnen wij niet meedoen aan Open Monumentendag. Maar wij vrijwilligers van het Stoomgemaal Teijlingens willen wel iets bijdragen aan deze dag en doen dat in de vorm van een verhaal.

Het thema van de Open Monumentendag 2014 is “op reis” en dat is voor de Stichting tot behoud van het gemaal Teijlingens om de toch wel bijzondere sluis naast het gemaal onder de aandacht te brengen. Die sluis vormt immers een onderdeel van de vaarroute van Kamerik naar elders, elke bootreis die vanuit Kamerik ondernomen werd, passeerde in de afgelopen eeuwen de sluis.

Sinds 2008, het jaar waarin wij begonnen met de restauratie van het gemaal, hebben wij talloze verhalen te horen gekregen over het gemaal en de omgeving in de vorige eeuw.  Een van de eerste verhalen was de verhuizing van de familie Kasius uit Driebruggen naar Kamerik. Die verhuizing ging per schip, de familie ging op reis met de hele huisraad aan boord, van 9 tot 12 laden en na drie uur varen kwamen zij in Kamerik aan. De schipper was Gert Versteegt, hij was overigens niet de enige met zulke vrachtjes, verhuizen per schip was goedkoper dan met de vrachtwagen.

Tot 1961 passeerden vooral Kamerikse schepen de sluis, dat waren een tweetal beurtschippers met een motorschip, Hilgeman met ms Kameriks Welvaren en Versteegt met ms Eben Haëzer. Daarnaast hadden de gebroeders Roest ieder nog een motorschip waarmee zand, grind en vuilnis (onder andere straatkolken-vuil uit Den Haag) werden vervoerd en tenslotte voer de plaatselijk broodvisser Griffioen ook geregeld door de sluis. Van buiten Kamerik kwamen Van ’t Wout en Spierenburg met hun schepen af en toe de sluis door. Spierenburg kwam met schuit vol vuilnis en die werd voorbij Kamerik gelost en het vuil als bemesting werd verspreid, zoals dat al eeuwen gebeurde in de Kamerikse polders, de zogenaamde toemak

De beurtvaart ontstond door de noodzaak een regelmatige verbinding te hebben. Daarvoor was er uitsluitend de wilde vaart, maar de grotere vervoersstromen eisten een regelmaat, waarbij de plaatselijke overheid bepaalde wie, wat, hoe, wanneer en waarheen goederen en mensen vervoerde. Deze afspraken zorgden voor een monopoliepositie van de beurtschippers.

Ook de beurtschippers uit de omgeving Woerden brachten niet alleen vrachten maar ook mensen naar hun plaats van bestemming. Zij hadden vaste routes door de week, naar Gouda, Leiden, Utrecht, Amsterdam en naar Zaandam en als je daar naar toe wilde reizen dan kon dat dus per schip.

Niet alleen de al eerder genoemde verhuizing per schip, maar ook een ander verhaal werd ons verteld. Jarenlang is het usance geweest om in de zomer een aantal zaterdagen naar Katwijk te varen. Voor een kwartje mocht je om 6 uur opstappen en dan was je voor 12 uur ’s avonds weer terug, dat betekende dat je bijna een hele dag op het strand in Katwijk zat, een dagreis avant la lettre.

Dit zijn de schippers uit Kamerik:

Gert Versteegt: Schipper en kolenboer

Gegevens schuit: 18 ton met een roef voor, 18 pk motor “Industrie” uit Alphen.

Lag naast huis in Kamerikse wetering

Bodedienst op Gouda:     Woensdag kaas laden van Kamerikse boeren

 Donderdag leveren in Gouda kaasmarkt

Lijndienst Utrecht:Vertrek uit Kamerik vrijdagavond

 Vertrek Utrecht zaterdag 07.00 uur

 

Cor Hilgeman: beurtschipper.     Vader (Manus) is schipper samen met Jan Hilgeman(n).

Kamerik: Jan en Manus Hilgeman:  schippers

Knecht: Henk Hoogeveen na Manus

Gegevens schuiten: 1 motorschip, roef achter, 13 ton, 15 pk motor “Kromhout”Amsterdam

1 trekvlet m.b.v. jaagtouw “haan” voortbewogen

Schuiten lagen tegenover Bakker Maarleveld in de Kamerikse Wetering.

Maandag:          Vertrek motorschip om 0.00 uur Kamerik naar Amsterdam-Zaandam-Wormerveer.

In Zaandam en Wormerveer meelfabriek”Wessanen”  werd eerst diervoedermeel geladen, op de terugweg in Amsterdam pakketten. Overnachten in met 2 man in de roef.

Dinsdag: Terug naar Kamerik. Lossen op diverse plekken.

Woensdag: Met de trekvlet naar Woerden (Bodedienst)

Donderdag: Met motorschip lijndienst Utrecht naar bodehuis. Vis halen voor de katholieken in Woerden

Vrijdag: Terug naar Kamerik lossen

Zaterdag: Met de trekvlet naar Woerden (Bodedienst)

 

Henk Roest met zoon Niek: schipper (zand, grind en vuilnis)

Gegevens: 1 motorschip type “Westlander”

 

Klaas Roest met zoon Tinus: schipper(zand,grind en vuilnis)

Gegevens: 1 motorschip en 1 trekvlet

 

Als u ons meer over de scheepvaart in Kamerik kan vertellen, dan horen wij dat graag.

 

Sinds de 15e eeuw wordt in geschriften de sluis bij Kamerik vermeld. Door de bouw van de eerste windmolen om het water uit de Kamerikse Wetering in de Rijn te pompen werd het noodzakelijk om een sluis te bouwen. De scheepvaart was naast paard en wagen de enige methode om lading te vervoeren en in de natte polders van Kamerik stelde het laatste wegens gebrek aan wegen niet veel voor.

In 1910 werd besloten de schutsluis naast het stoomgemaal Teijlingens te vernieuwen. De sluis zal waarschijnlijk vernieuwd zijn om twee redenen. Ten eerste was het polderpeil met de vernieuwing van het gemaal, dat in 1907 van scheprad naar centrifugaalpomp werd omgebouwd, verlaagd en ten tweede zal de sluis waarschijnlijk in niet al te beste staat geweest zijn. Het is niet bekend of het een houten sluis betrof, dan wel een met stenen gemetselde of een combinatie van beide.

 

Door het waterschapsbestuur werd kennelijk besloten om met de tijd mee te gaan en koos men voor de bouw van een betonnen sluis. Deze sluis kan daarmee tot de vroegste waterstaatkundige betonbouw worden gerekend en is in de wijde omgeving enig in zijn soort.

Op 22 augustus 1911 werd de sluis feestelijk geopend, hetgeen blijkt uit de foto.

De afmetingen van de sluis zijn breedte 3,2 meter, lengte 16 meter en diepte 1,8 meter.

 
   

Deze folder krijgt u van de stichting die zich bezighoudt met de restauratie van het gemaal Teijlingens. Dit gemaal is eigendom van het HDSR.

Het beheer van het stoomgemaal berust bij de Stichting tot behoud van het gemaal Teijlingens.

 

Op dit moment is de restauratie in volle gang en wij hopen volgend jaar mei de officiële opening te kunnen vieren.

Wordt vrijwilliger bij het stoomgemaal, zeker nu we steeds meer een volledig gerestaureerd gemaal worden. Wij zoeken mensen die zich een dag(deel) in de week in willen zetten of het nu mensen ontvangen is, koffiezetten, meehelpen in het onderhoud of meesleutelen is, alles wat u kunt bijdragen aan de vervolmaking en instandhouding van het stoomgemaal is welkom.

Kom eens langs op zaterdagochtend of geef u direct op via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Er is ook een Stichting Vrienden van het gemaal Teijlingens die specifiek gericht is op het verkrijgen van gelden om het gemaal te vervolmaken en in goede staat te kunnen houden.

Het eerste doel is geld inzamelen voor de aanschaf van een stoomketel.

 

Wordt donateur van het stoomgemaal, geef u op via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. en ontvang de Nieuwsbrief die geregeld verschijnt.